على زمانى قمشه اى
458
هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )
در ايران با قانون مصوب 1304 ش ، كه گاهشمارى هجرى شمسى فعلى ايران را رسمى نمود ، استفاده از گاهشمارى دوازده حيوانى قانونا ممنوع گرديد ، تا امروز همچنان از اين گاهشمارى در سالنامههاى چاپى استفاده مىشود . بجز ايران ، در ساير سرزمينهايى كه در مسير عبور مغولان قرار داشتند نيز كمابيش تا قرن حاضر از اين گاهشمارى استفاده شده است . به نوشتهء فريد ابراهيم دهلوى ، در دورهء امپراتورى مغولى هند ، گونهء شمسى - قمرى گاهشمارى دوازده حيوانى چينى - اويغورى در شبه قارهء هند رواج داشته است . او اركان اين گاهشمارى را با گاهشمارى ابداعى خود در زمان حكومت شاه جهان ، پادشاه بابرى هند ، تطبيق داده و روش تبديل اين دو گاهشمارى به يكديگر را بررسى كرده است . در تركيه نيز ، بهرغم رسمى شدن گاهشمارى ميلادى ، در قرن حاضر همچنان در سالنامهها از گاهشمارى دوازده حيوانى استفاده مىشود . در افغانستان ، بيشتر براساس سنّتى شفاهى ، سال تولد اشخاص براساس گاهشمارى دوازده حيوانى محاسبه مىشده است . اين گاهشمارى تا قرن حاضر در اين كشور رواج داشته است . براساس چند سند ، رواج اين گاهشمارى در آسياى مركزى و قفقاز در قرن نوزدهم ميلادى / سيزدهم هجرى قمرى تأييد مىشود . تطبيق و تبديل انواع گاهشماريها با حيوانات گاهشمارى دوازده حيوانى موضوعى بوده است كه در زيجها و كتابهاى گوناگون به آن پرداخته شده است . اگرچه صورتهاى نخستين اين تبديلها ، كه شامل تبديل سال و ماه نيز مىشد ، نيازمند عمليات پيچيده و پرزحمت بوده ، با ساده شدن و درهمآميختن اركان اين گاهشمارى با گاهشماريهاى ديگر ، بويژه جلالى و ميلادى ، روشهاى سهل ممتنع و نيز جدولهاى بسيارى براى اين تبديلها وضع شده است . پوشا ( جدول بين صفحات 195 - 196 ) جدول تبديل اين گاهشمارى به گاهشمارى ميلادى را